سوگند صیادی؛ شانزده
سال زندگی که به پایان رسید، اما پرسشهایش هنوز باقی است...
سوگند صیادی فقط شانزده سال داشت؛ سنی که باید تمام دغدغههای یک دختر در آن، رؤیاهای بزرگ، آرزوهای کوچک، دوستیها، خندههای بیدلیل و کشف دنیای تازه باشد. سنی که هنوز هزاران تجربه در انتظار انسان است؛ هزاران صبح که باید از خواب بیدار شود، هزاران خیابان که باید در آن قدم بزند، هزاران حرف که باید بزند و هزاران رؤیا که باید برای رسیدن به آنها تلاش کند. شانزده سالگی، آغاز زندگی است، نه پایان آن.
اما برای سوگند، فرصت ادامه زندگی گرفته شد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، پس از آنکه مدرسه موضوعی از زندگی شخصی او را به پدرش اطلاع داد، سوگند به جای آنکه مورد حمایت و حفاظت قرار بگیرد، به پدرش سپرده شد؛ مردی که باید نخستین پناه و امنترین تکیهگاه او میبود. روایت تلخ این ماجرا از جایی به اوج فاجعه میرسد که پدر، دختر شانزدهسالهاش را از طبقه پنجم ساختمان به پایین پرتاب کرد و به زندگی او پایان داد.
گاهی نمیتوان از کنار چنین جنایتی عبور کرد و تنها به چند جمله درباره یک قتل بسنده کرد. باید ایستاد و پرسید: چه اتفاقی در جامعه ما افتاده است که یک دختر نوجوان برای داشتن زندگی شخصی، برای انتخابهایش یا حتی برای چیزی که خانواده آن را ناپسند میداند، باید جان خود را از دست بدهد؟ چه چیزی به یک پدر این تصور را میدهد که اختیار جان دخترش را دارد؟ چگونه ممکن است مدرسهای که باید محیط امن آموزش و رشد کودکان باشد، اطلاعات حساس زندگی یک نوجوان را بدون سنجیدن خطر احتمالی در اختیار خانواده قرار دهد؟ و چرا در لحظهای که یک دختر بیش از هر زمان دیگری به حمایت نیاز دارد، ممکن است همان کسانی که باید از او محافظت کنند، او را در معرض خطر قرار دهند؟
من نمیدانم در آخرین لحظات زندگی سوگند چه گذشته است. نمیدانم وقتی با خشم و خشونت روبهرو شد، آیا فرصتی برای دفاع از خودش داشت، آیا کسی را صدا زد، آیا امید داشت کسی به کمکش بیاید یا در آن لحظات فقط ترس را تجربه میکرد. اما میدانم که او حق داشت زنده بماند. حق داشت درباره زندگی خودش تصمیم بگیرد. حق داشت اشتباه کند، تجربه کند، یاد بگیرد، تغییر کند و مانند هر نوجوان دیگری مسیر رشد و شناخت خود را طی کند. هیچیک از انتخابها و رفتارهای شخصی یک دختر شانزدهساله، هرگز نمیتواند مجوز خشونت، تحقیر یا قتل او باشد.
درد این فاجعه تنها در از دست رفتن جان یک نوجوان خلاصه نمیشود؛ درد بزرگتر آن است که هنوز در بخشهایی از جامعه، دختر نه بهعنوان انسانی مستقل با حقوق و اختیار برابر، بلکه همچون دارایی خانواده تصور میشود؛ موجودی که باید مطابق خواسته دیگران زندگی کند، درباره روابطش اجازه بگیرد، احساساتش را پنهان کند و از ترس قضاوت و مجازات، حتی حق تصمیمگیری درباره آینده خودش را نداشته باشد. در چنین نگرشی، مفهوم آبرو به ابزاری برای کنترل زنان و دختران تبدیل میشود و گاهی خشونت علیه آنان با واژههایی مانند غیرت، تربیت یا حفظ حیثیت توجیه میشود. اما هیچ نامی، هیچ سنتی و هیچ باوری نمیتواند قتل یک انسان را قابل قبول کند.
خانه باید امنترین مکان برای یک کودک باشد. پدر باید کسی باشد که دخترش در سختترین لحظات بتواند به او پناه ببرد، نه کسی که از او بترسد. مدرسه نیز باید پیش از هر چیز حافظ امنیت و کرامت دانشآموزان باشد. اگر یک نوجوان در شرایطی قرار گرفته که ممکن است به دلیل موضوعی از زندگی شخصیاش با خشونت خانوادگی روبهرو شود، وظیفه اطرافیان و نهادهای مسئول، سرزنش یا تحویل دادن او به فردی که احتمال خطر از جانب او وجود دارد نیست؛ وظیفه آنها ارزیابی خطر، حفظ محرمانگی، حمایت و فراهم کردن شرایط امن برای کودک است.
سوگند دیگر نمیتواند از خودش دفاع کند، نمیتواند درباره آنچه بر او گذشته حرف بزند و نمیتواند برای آیندهای که از او گرفته شد، تصمیم بگیرد. اما ما میتوانیم اجازه ندهیم نام او در میان انبوه خبرهای تلخ فراموش شود. میتوانیم درباره خشونتی حرف بزنیم که پشت دیوارهای خانه پنهان میماند، درباره قوانینی که باید از کودکان و زنان حمایت کنند و درباره فرهنگی که باید به جای کنترل و مالکیت، احترام به انسان و حق انتخاب او را بیاموزد.
قتل دختران به دست اعضای خانواده را نباید به اختلافات خصوصی یا اتفاقات ناگهانی تقلیل داد. وقتی خشونت با تصور مالکیت بر جان و زندگی دختر همراه میشود، با مسئلهای جدی در حوزه حقوق بشر روبهرو هستیم. حق حیات، حق امنیت، حق برخورداری از کرامت انسانی و حق رهایی از خشونت، حقوقی نیستند که خانواده بتواند آنها را از فرزند خود سلب کند. هیچ پدری مالک جان دخترش نیست و هیچ خانوادهای حق ندارد به نام آبرو، آینده و زندگی یک انسان را نابود کند.
سوگند جان، تو باید فرصت زندگی کردن میداشتی. باید شانزدهسالگیات را با تمام شیرینیها و حتی دشواریهایش تجربه میکردی. باید بزرگ میشدی، به آرزوهایت میرسیدی، برای خودت تصمیم میگرفتی و آیندهای میساختی که انتخاب خودت بود. تو سزاوار زندگی بودی، نه خشونت و مرگ.
نام تو برای ما تنها نام یک دختر نوجوان قربانی نیست؛ یادآور مسئولیتی است که جامعه، خانواده، مدرسه و حکومت در قبال امنیت و حق حیات دختران دارند. تا زمانی که دختران به دلیل انتخابهای شخصیشان تهدید شوند، تا زمانی که خانه برای برخی از آنها به مکانی ناامن تبدیل شود و تا زمانی که خشونت با نام آبرو توجیه شود، این زخم همچنان باز خواهد ماند.
برای سوگند، برای دخترانی که صدایشان شنیده نشد و برای تمام کودکانی که باید در امنیت زندگی کنند، باید حقیقت را گفت، باید مطالبه عدالت کرد و باید در برابر عادیسازی خشونت ایستاد.
هیچ آبرویی ارزش جان یک انسان را ندارد. هیچ پدری مالک دخترش نیست. و هیچ دختری نباید به خاطر زندگی کردن، بهای جانش را بپردازد.