‏نمایش پست‌ها با برچسب #نقض حقوق زنان. نمایش همه پست‌ها
‏نمایش پست‌ها با برچسب #نقض حقوق زنان. نمایش همه پست‌ها

۱۴۰۵ آبان ۲۸, پنجشنبه

ایران: زن‌کشی به مثابه یک بحران حقوق بشری؛ کودک‌همسری و قصور جمهوری اسلامی در حفاظت از حق حیات زنان

 

خلاصه اجرایی

زن‌کشی در ایران دیگر مجموعه‌ای از قتل‌های پراکنده یا اختلافات خانوادگی نیست. بررسی پرونده‌های ثبت‌شده در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که زنان و دختران در بستری از خشونت خانگی، کودک‌همسری، تبعیض قانونی و موانع ساختاری که خروج آنان از روابط خشونت‌آمیز را دشوار یا ناممکن می‌سازد، در معرض خشونت مرگبار قرار دارند.

این گزارش استدلال می‌کند که زن‌کشی در ایران را نمی‌توان صرفاً نتیجه اقدامات فردی مرتکبان دانست. جمهوری اسلامی ایران با حفظ و تداوم برخی قوانین تبعیض‌آمیز، اجازه استمرار کودک‌همسری، فقدان قانون جامع مقابله با خشونت علیه زنان، کمبود سازوکارهای حمایتی و ناکامی در پیشگیری از خشونت‌های شناخته‌شده علیه زنان، در ایجاد و تداوم شرایطی که وقوع زن‌کشی را تسهیل می‌کند مسئولیت دارد.

بررسی نمونه‌های مستند نشان می‌دهد بسیاری از قربانیان پیش از قتل در معرض خشونت، تهدید، اجبار یا کنترل مستمر قرار داشته‌اند. با این حال، سازوکار مؤثری برای حمایت از آنان وجود نداشته است. این وضعیت نگرانی‌های جدی درباره پایبندی جمهوری اسلامی ایران به تعهدات بین‌المللی خود ایجاد می کند. جمهوری اسلامی ایران بر اساس تعهدات خود ذیل میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، موظف است حق حیات زنان را تضمین کند، از آنان در برابر خشونت‌های قابل پیش‌بینی حمایت نماید و تدابیر مؤثر قانونی، قضایی و اجرایی برای پیشگیری، حفاظت و پاسخگویی در قبال خشونت مبتنی بر جنسیت اتخاذ کند

ایران: تشدید نقض حقوق زندانیان سیاسی و عقیدتی در زندان‌ها؛ درخواست اقدام فوری بین‌المللی

 

خلاصه اجرایی  

الگوی ساختاری سرکوب و محرومیت در زندان‌های ایران؛ از بحران بهداشتی و تغذیه‌ای تا انتقال پنهانی و بازداشت کودکان

گزارش جامع حاضر با استناد به داده‌های مستند از ۷ زندان ایران (لنگرود قم، ارومیه، اوین، زاهدان، وکیل‌آباد مشهد، فردیس کرج و قرچک ورامین)، ابعاد جدیدی از نقض سیستماتیک حقوق بنیادین زندانیان سیاسی و عقیدتی را به تصویر می‌کشد:

  • بحران بهداشتی و معیشتی: شیوع گسترده بیماری‌های واگیردار، ساس و حشرات موذی در زندان قم، همراه با کاهش جیره غذایی و محدودیت شدید سهمیه آب در زندان زاهدان که سلامت جان زندانیان را هدف قرار داده است.
  • انتقال‌های مخفیانه و انزوای اجباری: انتقال غیرشفاف حدود ۳۰ زندانی سیاسی از تهران به زاهدان، نگهداری در سلول‌های مجزا، اعمال تهدید علیه زندانیان عادی برای قطع کامل ارتباطات و سلب امکان ملاقات با خانواده.
  • محرومیت درمانی و فشارهای مضاعف: بی‌توجهی به وضعیت حاد جسمانی زندانیان از جمله رضوانه صادقی (وجود ۳ ساچمه در سر) و سارا موسیقی (آسیب دیدگی کتف در بازجویی)، در کنار اعمال محدودیت بر زندانیان محکوم به اعدام نظیر محمدجواد وفایی.
  • نقض حقوق کودک: نگهداری دیانا طاهرآبادی، نوجوان ۱۶ ساله، در بخش «مهدکودک» زندان فردیس با اتهام سنگین «محاربه» و در تعارض صریح با کنوانسیون حقوق کودک.

جمع‌بندی: این اقدامات ناقض صریح میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR) و قواعد نلسون ماندلا بوده و ارکان حقوق بشری سازمان ملل را به اتخاذ اقدامات فوری و مستندسازانه فرا می‌خواند

روز جهانی سوادآموزی؛ محرومیت ساختاری از آموزش در ایران – فصل دوم

 

زنان، کودکان و اقلیت‌ها؛ قربانیان تبعیض آموزشی

در قسمت نخست این مجموعه، آمار بازماندگی از تحصیل، ترک تحصیل، فقر آموزشی و طبقاتی‌شدن نظام آموزش در ایران بررسی شد. این داده‌ها نشان داد که دسترسی به آموزش برای همه افراد برابر نیست و درآمد خانواده و محل زندگی، نقش تعیین‌کننده‌ای در مسیر تحصیلی افراد دارد.

اما محرومیت آموزشی برای برخی گروه‌ها گسترده‌تر و چندلایه‌تر است. زنان و دختران، کودکان کار، کودکان افغانستانی، افراد دارای معلولیت و اقلیت‌های قومی و زبانی، علاوه بر فقر و کمبود امکانات، با موانع جنسیتی، هویتی، جغرافیایی و اجتماعی نیز مواجه‌اند.

۱. زنان و دختران؛ آموزش محدودشده با فقر و ازدواج زودهنگام

محرومیت آموزشی دختران در ایران تنها نتیجه نبود مدرسه نیست. فاصله زیاد خانه تا مدرسه، نبود حمل‌ونقل ایمن، کمبود معلم زن، فقر خانوادگی، ازدواج زودهنگام و نگرش‌های تبعیض‌آمیز، از عوامل اصلی خروج دختران از چرخه آموزش هستند.

کمیته حقوق کودک سازمان ملل درباره وضعیت ایران نسبت به موارد زیر ابراز نگرانی کرده است:

  • نرخ پایین ثبت‌نام دختران در مناطق روستایی؛
  • ترک تحصیل پس از رسیدن به سن بلوغ؛
  • کمبود معلمان زن؛
  • فاصله زیاد خانه تا مدرسه؛
  • ازدواج زودهنگام؛
  • تفاوت امکانات مدارس شهری و روستایی.

خشونت علیه زنان در ایران نهادینه شده در قانون اساسی جمهوری اسلامی

 خشونت علیه زنان در ایران نهادینه شده در قانون اساسی جمهوری اسلامی

روز ۲۵ نوامبر روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان است. زنان در ایران در معرض بدترین نوع خشونت جسمی و روحی قرار می‌گیرند و آمار گزارش خشونت علیه زنان در ایران به گفته مقامات حکومتی نسبت به سالهای گذشته ۲۰ تا ۲۲ در صد نسبت افزایش پیدا کرده است.
خشونت علیه زنان در ایران متفاوت از سایر کشورها است. در بسیاری موارد این خشونت توسط قانون مجاز شمرده شده و ترویج می‌شود.
در واقع رژیم ایران خود به صورت سیستماتیک، عامل و تسهیل کننده خشونت فیزیکی، روانی، اقتصادی و سیاسی علیه زنان می باشد

انواع خشونت علیه زنان

 انواع خشونت علیه زنان

 

زندگی زنان در همۀ دوره‌های زندگی‌شان با دشواری و خطرهای بسیار همراه است، آنان خشنوت‌های بسیاری فقط به خاطر جنسیتشان در طول زندگی تجربه می‌کنند و به دلیل تجربۀ این خشونت‌ها، از تحصیل، رشد و داشتن یک زندگی شاد باز می‌مانند. خشونت علیه زنان یکی از مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی و خانوادگی است که در تمام جوامع و کشورها دیده می‌شود. شناختن انواع خشونت علیه زنان و راهکارهای قانونی برای مقابله با آن برای افرادی که در این شرایط قرار دارند و یا کنجکاوند تا درباره آن اطلاعات بیشتری کسب کنند، می‌تواند مهم باشد.

وقتی قاتل، ولی دم است

 

وقتی قاتل، ولی دم است  

 قتل سوگند صیادی دختر ۱۶ساله کرمانشاهی، یادآور وقایع مشابه متعددی در سال‌های اخیر است. موضوعی که باز هم ضرورت تصویب لایحه منع خشونت علیه زنان را مطرح می‌کند. طرحی که ۱۴سال است، میان دستگاه‌های مسوول در رفت‌وآمد است و به‌رغم ایجاد تغییرات فراوان تصویب نشده است. به گفته رئیس فراکسیون زنان مجلس، زمان رسیدگی به این طرح در صحن نامعلوم است، در عین حال قوانین موجود بازدارندگی لازم را به‌ویژه درخصوص خشونت‌های خانگی ندارند.

فرزانه قبادی:  لایحه منع خشونت علیه زنان در حالی بیش از یک دهه در میان لوایح متعدد مربوط به زنان در مجلس به بن‌بست خورد و بارها نامش تغییر کرد و هنوز به تصویب نرسیده که در ماه‌های اخیر آمار خشونت‌های خانگی علیه زنان به شکل چشم‌گیر و نگران‌کننده‌ای افزایش پیدا کرده است. مشخص نیست تا زمانی که مهر تصویب نهایی پای این لایحه بنشیند و به مرحله قانونی برسد، چند زن دیگر قرار است قربانی خشونت شوند و به بهانه‌هایی که از آن با نام «مسائل ناموسی» یاد می‌شود، جانشان را از دست بدهند

آمار مرکز آمار ایران از خشونت علیه زنان

 آمار مرکز آمار ایران از خشونت علیه زنان

آمار مرکز آمار ایران از خشونت علیه زنان

مطابق با آمار مربوط به سال ۹۸ مرکز آمار ایران، ۸۱ هزار و ۶۲۴ معاینه جسمانی نزاع بر روی زنان مدعی همسرآزاری انجام شده است که نسبت این معاینات به تعداد کل معاینات نزاع پزشکی قانونی با افزایش ۵ واحدی نسبت به سال ۹۷ به ۱۴ درصد در سال ۹۸ رسیده است.

 

به گزارش «تابناک» به نقل از ایسنا، مطابق با آمار منتشره مرکز آمار ایران، نسبت معاینات زنان در سال ۹۸ به کل معاینات پزشکی قانونی ۳۲.۹ درصد بوده است.

علت مرگ سوگند صیادی اعلام شد؛ بازداشت مدیر مدرسه و پدر نوجوان ۱۶ ساله

 علت مرگ سوگند صیادی اعلام شد؛ بازداشت مدیر مدرسه و پدر نوجوان ۱۶ ساله

پرونده مرگ مشکوک سوگند صیادی، دانش‌آموز ۱۶ ساله کرمانشاهی، با بازداشت پدر و مدیر مدرسه او و اعلام نتیجه بررسی‌های پزشکی قانونی وارد مرحله تازه‌ای شده است. دادستان کرمانشاه از بازداشت پدر این دختر نوجوان به اتهام ضرب‌وجرح و قتل و مدیر مدرسه به دلیل قصور و سهل‌انگاری خبر داده است. همچنین پزشکی قانونی علت فوت سوگند را صدمات متعدد ناشی از سقوط از ارتفاع اعلام کرده، اما چگونگی وقوع این حادثه و نقش احتمالی افراد همچنان در دست بررسی است.

۱۴۰۵ مهر ۱۹, یکشنبه

مای ساتو از هشدار ولکر تورک درباره ایران حمایت کرد؛ درخواست برای توقف اعدام‌ها و پایان سرکوب

 


مای ساتو با هم‌صدایی با کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست اعدام‌ها را متوقف کرده، بازداشت‌شدگان خودسرانه را آزاد کنند و دسترسی به اینترنت را فوراً بازگردانند

کانون حقوق بشر ایران، چهارشنبه ۹ ادریبهشت‌ماه ۱۴۰۵ – مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، با حمایت رسمی از بیانیه اخیر ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، نسبت به تشدید سرکوب در ایران هشدار داد و خواستار توقف فوری اعدام‌ها، آزادی بازداشت‌شدگان خودسرانه و رفع محدودیت‌های گسترده اینترنت شد. او تأکید کرد که الگوهای مستندسازی‌شده در مأموریتش، از جمله استفاده از اتهامات امنیتی برای سرکوب مخالفان، صدور احکام بر پایه اعترافات اجباری و فشار بر اقلیت‌های قومی و مذهبی، همچنان ادامه دارد.

مای ساتو هم‌صدا با ولکر تورک خواستار توقف اعدام‌ها شد

مای ساتو در بیانیه‌ای تازه اعلام کرد که از مواضع ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، درباره وضعیت ایران حمایت می‌کند و در این زمینه با او هم‌نظر است.

او از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست فوراً اجرای احکام اعدام را متوقف کرده و تمامی افرادی را که به‌طور خودسرانه بازداشت شده‌اند آزاد کنند.

ساتو همچنین خواهان بازگرداندن دسترسی عمومی به اینترنت شد و تأکید کرد که تداوم محدودیت‌های ارتباطی، نه‌تنها حقوق اساسی شهروندان را نقض می‌کند بلکه مانع شفافیت درباره وضعیت واقعی داخل کشور می‌شود.

هشدار درباره ادامه سرکوب با استفاده از اتهامات امنیتی

مای ساتو در بیانیه خود تصریح کرد که استفاده از اتهامات امنیت ملی برای خاموش کردن صدای مخالفان، یکی از الگوهای مستمری است که او در جریان مأموریت خود مستند کرده است.

به گفته وی، این روند شامل پرونده‌سازی علیه منتقدان، فعالان مدنی، معترضان و اقلیت‌های قومی و مذهبی است و علی‌رغم فضای پس از آتش‌بس شکننده، همچنان ادامه دارد.

او تأکید کرد که نهادهای امنیتی و قضایی همچنان از ساختارهای امنیتی برای سرکوب مخالفان استفاده می‌کنند.

نگرانی از اعدام‌های بیشتر در سایه قطع اینترنت

بر اساس اظهارات مای ساتو، از زمان آغاز درگیری‌های اخیر تاکنون دست‌کم ۲۱ مورد اعدام از سوی دولت ایران اعلام شده است.

با این حال او هشدار داد که به دلیل قطع گسترده اینترنت، نگرانی‌های جدی وجود دارد که شمار واقعی اعدام‌ها بیش از آمار رسمی اعلام‌شده باشد.

به گفته ساتو، نبود دسترسی آزاد به اطلاعات باعث شده نظارت مستقل بر تحولات داخلی دشوار یا ناممکن شود.

اعترافات اجباری و احکام مبتنی بر شکنجه

مای ساتو در بخش دیگری از بیانیه خود با اشاره به استفاده از اعترافات اجباری در پرونده‌های امنیتی اعلام کرد که اجرای احکام اعدام بر پایه اعترافات اخذشده تحت فشار، همچنان یکی از روندهای نگران‌کننده در نظام قضایی ایران است.

او تأکید کرد این مسئله در کنار محرومیت از دادرسی عادلانه، نگرانی‌های جدی درباره مشروعیت روندهای قضایی در ایران ایجاد کرده است.

مصادره گسترده اموال شهروندان

در بیانیه مای ساتو همچنین به گزارش‌هایی درباره مصادره گسترده دارایی‌های شهروندان اشاره شده است.

بر اساس این گزارش‌ها، مقام‌های ایرانی دارایی‌های صدها شهروند، از جمله حدود ۴۰۰ ایرانی مقیم خارج از کشور، را مصادره کرده‌اند.

به گفته ساتو، این افراد با برچسب‌هایی مانند «خائن به وطن» هدف اقدامات قضایی و اقتصادی قرار گرفته‌اند.

او این روند را نشانه‌ای از گسترش ابزارهای سرکوب فراتر از بازداشت و محاکمه دانست.

قطع ۶۱روزه اینترنت؛ طولانی‌ترین خاموشی ثبت‌شده

مای ساتو با اشاره به تداوم ۶۱ روزه قطع اینترنت در ایران، این وضعیت را طولانی‌ترین قطعی ثبت‌شده اینترنت در کشور توصیف کرد.

او تأکید کرد این خاموشی گسترده آثار سنگینی بر زندگی روزمره مردم گذاشته و موجب اختلال در:

  • آموزش
  • خدمات درمانی
  • فعالیت‌های اقتصادی
  • دسترسی به اطلاعات ایمنی در زمان درگیری‌ها

شده است.

انحصار روایت و دشوار شدن مستندسازی حقوق بشر

به گفته مای ساتو، قطع طولانی‌مدت اینترنت موجب شده دولت بتواند جریان اطلاعات را در انحصار خود بگیرد و روایت رسمی خود را بدون امکان راستی‌آزمایی مستقل بر فضای عمومی تحمیل کند.

او هشدار داد که این وضعیت، مستندسازی کامل نقض حقوق بشر در داخل کشور را دشوار کرده و ارزیابی مستقل از وضعیت داخلی ایران را با مانع جدی مواجه ساخته است.

درخواست برای اقدام فوری جامعه جهانی

مای ساتو در پایان بیانیه خود تأکید کرد که جامعه جهانی باید نسبت به تحولات جاری در ایران حساسیت بیشتری نشان دهد و بر لزوم پیگیری وضعیت حقوق بشر در ایران اصرار ورزد.

او هشدار داد که تداوم این روند می‌تواند به تشدید بحران حقوق بشر در ایران منجر شود، مگر آنکه فشار بین‌المللی مؤثر برای توقف سرکوب‌ها اعمال شود.

۱۴۰۵ مهر ۴, شنبه

فهرست جامع زندانیان محکوم به اعدام – زندانیان سیاسی و بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴، به‌روز شده ۳ شهریور ۱۴۰۵

 


اسامی، مشخصات و عکس بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ و زندانیان سیاسی محکوم به اعدام – به روز شده در اردیبهشت ماه ۱۴۰۵

در این مطلب، آخرین لیست بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴، زندانیان سیاسی محکوم به اعدام در زندان‌های ایران را مشاهده خواهید کرد. این لیست در ۲۳فروردین‌ماه ۱۴۰۵ به روز شده و شامل اسامی، مشخصات و تصاویر زندانیان سیاسی است که در انتظار اجرای حکم اعدام توسط قضائیه دیکتاتوری ولایت فقیه هستند.

مقدمه‌ای بر لیست بازداشت‌شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ و زندانیان سیاسی محکوم به اعدام

اعدام، شدیدترین و غیرقابل بازگشت‌ترین مجازات، همچنان در ایران علیه زندانیان سیاسی اجرا می‌شود. لیست زندانیان سیاسی محکوم به اعدام نشان می‌دهد که این افراد از اقوام، سنین و پیشینه‌های مختلفی هستند و اغلب بدون رعایت اصول دادرسی عادلانه به این سرنوشت دچار شده‌اند. این مسئله نه‌تنها نقض آشکار حقوق بشر است، بلکه جامعه ایران را در مواجهه با سیاست‌های سرکوبگرانه حکومت قرار داده است. هدف از انتشار این لیست، اطلاع‌رسانی و جلب توجه افکار عمومی در جهت تلاش برای جلوگیری از اجرای احکام اعدام این زندانیان است.

۱۴۰۵ شهریور ۱۹, پنجشنبه

قصاص قانونی برای بی عدالتی…

 


بررسي يک پرونده: 

 فاطمه متولد 17 آبان 1370 در تاريخ 30 فرودين 1388 يعني زمانيکه هفت ماه مانده است تا به سن 18 سالگي وارد شود، متهم  به قتل عمدي همسر دومش مي شود. قبلا در اثر اجبار خانواده در 15 سالگي با مرد ديگري ازدواج مي کند وفقط 15 روز همسر او باقي مي ماند، در اين مدت چندين بار از او کتک مي خورد. تا اينکه با توافق ازهم جدا مي شوند. زمان زيادي از طلاق نمي گذارد که خانواده اش  براي جبران نا کامي ازدواج نخست او را تحت فشار دوباره قرارميدهند تا تن به ازدواج دوم بدهد. زيرا معتقداند، در محيط کوچک آنها يک دختر مطلقه شانس ازدواج مجدد مناسبي ندارد. با همين انديشه بالاخره يک نفررا در فاميل مادري او  که کارمند است، پيدا کرده وبار ديگر او را مجبور به  ازدواج ميکنند. گريه و زاري و مخالفت فاطمه اثري ندارد. کسي به اوتوجهاي نمي کند.

Everything You Need to Know about Sepideh Rashnu, Iranian Writer Persecuted for Defying Mandatory Hijab

 



Before
Mahsa Jina Amini was killed by Iran’s morality police in September 2022, the name of another woman  echoed throughout the country for her defiance against oppression and mandatory hijab: Sepideh Rashnu.

Rashnu, a 29-year-old writer, was arrested in July 2022 for defying mandatory hijab, for which she has faced bogus national-security related charges. On July 23, 2024, her brother wrote on X (formerly Twitter) that she has been summoned to prison with her forty-three months sentence starting on July 27.

Despite facing a draconian sentence for exercising her basic human rights including the freedom of expression and bodily rights, Rashnu has consistently displayed courage and resilience. In addition to continuing her literary work, she has extended support for other prisoners of conscience, including dissident rapper Toomaj Salehi, who has been sentenced to death for his lyrics. Furthermore, Rashnu has written and produced music about the 2022 Woman, Life, Freedom movement and resistance against oppression. Here’s everything you need to know about Sepideh Rashnu.

۱۴۰۵ مرداد ۳, شنبه

وقتی سیاست وارد خانه می‌شود پیامدهای روان‌شناختی فعالیت سیاسی بر خانواده‌های فعالان سیاسی

 


فعالیت سیاسی تنها زندگی کنشگران را دگرگون نمی‌کند؛ خانواده‌های آنان نیز با اضطراب، غیبت، فرسودگی، تعارض و ناامنی روانی روبه‌رو می‌شوند. این مقاله با نگاهی روان‌شناختی بررسی می‌کند که چگونه فشارهای سیاسی بر روابط خانوادگی، تجربه کودکان و همسران اثر می‌گذارد و چرا مراقبت از پیوندهای عاطفی بخشی از مسئولیت اجتماعی هر کنشگر سیاسی است.

فعالیت سیاسی، به‌ویژه در جوامعی که با تنش، سرکوب، ناامنی یا قطبی‌شدن سیاسی روبه‌رو هستند، معمولاً تنها زندگی فرد فعال سیاسی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. تصمیم‌ها و انتخاب‌های سیاسی می‌توانند پیامدهایی فراتر از فرد داشته باشند و اعضای خانواده را نیز، خواسته یا ناخواسته، درگیر سازند. همسران، فرزندان، والدین و نزدیکان فعالان سیاسی ممکن است بدون آنکه خود نقشی مستقیم در فعالیت‌های سیاسی داشته باشند، با آثار و پیامدهای آن زندگی کنند.

البته پیامدهای فعالیت سیاسی تنها به حوزه سلامت روان محدود نمی‌شود. فشارهای سیاسی می‌توانند به مشکلات اقتصادی، از دست رفتن فرصت‌های شغلی، مهاجرت یا جابه‌جایی اجباری، محدودیت‌های اجتماعی، کاهش حمایت‌های اجتماعی و اختلال در زندگی تحصیلی و حرفه‌ای اعضای خانواده منجر شوند. با این حال، بسیاری از این فشارها در نهایت از مسیر تجربه‌های روانی و روابط خانوادگی بر کیفیت زندگی افراد اثر می‌گذارند. از همین رو، تمرکز این مقاله بر جنبه‌های روان‌شناختی این تجربه‌هاست.

خانواده تجربه‌ای فراتر از فرد

هنگامی که یک فرد به دلیل فعالیت سیاسی با تهدید، بازداشت، زندان، تبعید، مهاجرت اجباری یا فشارهای اجتماعی مواجه می‌شود، خانواده او نیز در معرض پیامدهای این وضعیت قرار می‌گیرد. در روان‌شناسی مفهومی با عنوان «آسیب نیابتی» یا «تروما جانشینی» (vicarious or secondary trauma) وجود دارد که به فشار روانی تجربه‌شده توسط افرادی اشاره می‌کند که خود مستقیماً قربانی یک رویداد نبوده‌اند، اما به دلیل پیوند عاطفی، خانوادگی یا هویتی با فرد آسیب‌دیده، آثار آن را تجربه می‌کنند.

همسری که هر روز نگران امنیت شریک زندگی خود است، کودکی که با ترس از بازداشت یا غیبت یکی از والدین زندگی می‌کند، یا والدینی که آینده فرزندشان را در معرض خطر می‌بینند، ممکن است اضطراب، احساس ناامنی و بی‌ثباتی را تجربه کنند. در چنین شرایطی، خانه که معمولاً باید محل آرامش و امنیت باشد، گاه به فضایی تبدیل می‌شود که انتظار، نگرانی و عدم قطعیت در آن حضوری دائمی دارند.

زندگی در وضعیت آماده‌باش

یکی از مهم‌ترین پیامدهای روان‌شناختی این شرایط، استرس مزمن است. برخلاف یک بحران کوتاه‌مدت، در استرس مزمن فرد برای مدت طولانی در حالت آماده‌باش روانی باقی می‌ماند. نگرانی مداوم درباره امنیت، آینده، وضعیت اقتصادی یا سرنوشت فرد فعال سیاسی می‌تواند به اضطراب، افسردگی، اختلال خواب، تحریک‌پذیری، فرسودگی روانی و دشواری در تنظیم هیجان منجر شود.

استرس مزمن تنها بر فرد اثر نمی‌گذارد، بلکه کیفیت روابط خانوادگی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. در بسیاری از خانواده‌ها، اعضا از بیان نگرانی‌ها و احساسات خود خودداری می‌کنند، زیرا تصور می‌کنند مشکلات فرد فعال سیاسی مهم‌تر از مشکلات آنان است یا نگران‌اند که بیان احساساتشان به معنای عدم حمایت تلقی شود. این سکوت عاطفی می‌تواند به فاصله گرفتن اعضای خانواده از یکدیگر و افزایش احساس تنهایی منجر شود.

یکی از حساس‌ترین ابعاد این موضوع، تجربه کودکان است. کودکان در انتخاب شرایط زندگی خود نقشی ندارند و بیش از هر چیز به امنیت، ثبات و حضور عاطفی والدین نیازمندند. هنگامی که فضای خانواده با نگرانی، ترس، بی‌ثباتی یا غیبت‌های طولانی‌مدت همراه می‌شود، کودک ممکن است جهان را مکانی ناامن و غیرقابل پیش‌بینی تجربه کند. پژوهش‌های روان‌شناسی نشان داده‌اند که تجربه‌های استرس‌زای طولانی‌مدت در دوران کودکی می‌توانند بر احساس اعتماد، عزت‌نفس، روابط بین‌فردی و شیوه مواجهه فرد با مشکلات در بزرگسالی اثر بگذارند. از این رو، پرسشی مهم مطرح می‌شود: والدین تا چه اندازه حق دارند فرزندان خود را در معرض پیامدهای انتخاب‌های سیاسی یا اجتماعی خویش قرار دهند؟

روان‌شناسی پاسخ ساده‌ای به این پرسش نمی‌دهد. بسیاری از افراد فعالیت سیاسی و اجتماعی را بخشی از مسئولیت اخلاقی خود نسبت به جامعه می‌دانند، اما در عین حال کودکان نیازهایی فوری و بنیادین دارند، از جمله نیاز به امنیت، محبت، توجه و حضور والدین. شاید بتوان گفت هیچ هدف سیاسی یا اجتماعی نباید به بهای نادیده گرفتن نیازهای روانی کودکان دنبال شود.

تجربه پیچیده همسران

یکی از جنبه‌های کمتر مورد توجه این موضوع، تجربه متنوع همسران فعالان سیاسی است. برخلاف تصویری که گاه ارائه می‌شود، همه همسران در این مسیر هم‌عقیده یا همدل نیستند. برخی با باورها و اهداف شریک زندگی خود همراه‌اند و هزینه‌های این مسیر را آگاهانه می‌پذیرند. برخی دیگر در عین حفظ رابطه عاطفی، نسبت به پیامدهای آن نگرانی یا تردید دارند. گروهی نیز ممکن است اساساً با فعالیت سیاسی همسر خود موافق نباشند. برای این گروه، فشار روانی می‌تواند ابعاد پیچیده‌تری پیدا کند. آنان ممکن است احساس کنند هزینه‌های تصمیمی را می‌پردازند که نه در شکل‌گیری آن نقشی داشته‌اند و نه با آن موافق بوده‌اند. در چنین شرایطی، فرد ممکن است میان عشق و وفاداری به شریک زندگی خود از یک سو، و مخالفت با پیامدهای انتخاب او از سوی دیگر، گرفتار شود. این تعارض می‌تواند احساساتی چون خشم، درماندگی، احساس بی‌قدرتی، گناه و فرسودگی عاطفی را تشدید کند.

این موضوع پرسشی مهم را پیش روی ما قرار می‌دهد: آیا همسرانی که از نظر سیاسی با فرد فعال همسو نیستند، در برخی شرایط رنجی مضاعف را تجربه نمی‌کنند؟ اگرچه پاسخ قطعی به این پرسش نیازمند پژوهش‌های بیشتری است، اما طرح آن یادآور این نکته است که تجربه خانواده‌های فعالان سیاسی یکدست و مشابه نیست.

غیبت فیزیکی و غیبت عاطفی

غیبت یکی از اعضای خانواده ممکن است ناشی از زندان، تبعید، مهاجرت یا فعالیت‌های پنهانی باشد. اما غیبت همیشه به معنای دور بودن فیزیکی نیست. گاهی فرد از نظر جسمی در کنار خانواده حضور دارد، اما ذهن و انرژی روانی او چنان درگیر مسائل سیاسی و اجتماعی است که امکان ارتباط عاطفی کافی با نزدیکان خود را از دست می‌دهد.

بر اساس نظریه دلبستگی، احساس امنیت صرفاً از حضور فیزیکی ناشی نمی‌شود، بلکه به دسترس‌پذیری عاطفی نیز وابسته است. ممکن است همسر یا فرزند در کنار فرد زندگی کند، اما همچنان احساس تنهایی و رهاشدگی داشته باشد.

فعالیت سیاسی، همانند هر انتخاب مهم دیگری، پیامدهایی برای فرد و اطرافیان او دارد. از نگاه روان‌شناسی، آگاهی از این پیامدها اهمیت فراوانی دارد. فرد فعال سیاسی علاوه بر مسئولیت‌های اجتماعی خود، مسئولیت‌های عاطفی نیز در قبال خانواده دارد. توجه به نیازهای خانواده، ایجاد فضای گفت‌وگوی آزاد، اختصاص زمان برای روابط نزدیک، شنیدن نگرانی‌ها و احترام به احساسات اعضای خانواده بخشی از این مسئولیت است. این امر به معنای کنار گذاشتن باورها و ارزش‌های سیاسی نیست، بلکه به معنای یافتن تعادلی میان تعهد اجتماعی و مسئولیت خانوادگی است.

آسیب‌های بین‌نسلی و امکان ترمیم

تجربه‌های دشوار خانوادگی می‌توانند آثار خود را به نسل‌های بعد نیز منتقل کنند. ترس، بی‌اعتمادی، سکوت، احساس ناامنی یا الگوهای ناسالم ارتباطی ممکن است از طریق روابط خانوادگی به فرزندان منتقل شوند. با این حال، انتقال آسیب سرنوشت محتوم خانواده‌ها نیست. بسیاری از خانواده‌ها، حتی پس از تجربه فشارهای شدید، توانایی بازسازی روابط و بازیابی سلامت روان خود را پیدا می‌کنند. رابطه گرم میان اعضای خانواده، حمایت اجتماعی، گفت‌وگوی آزاد، دسترسی به خدمات تخصصی و وجود شبکه‌های حمایتی می‌توانند آثار منفی این تجربه‌ها را کاهش دهند.

در کنار آسیب‌ها، نباید از ظرفیت انسان برای سازگاری و رشد غافل شد. تاب‌آوری تنها ویژگی یک فرد نیست؛ خانواده‌ها و حتی جوامع نیز می‌توانند تاب‌آور باشند. خانواده‌هایی که احساسات خود را بیان می‌کنند، از یکدیگر حمایت می‌کنند و در مواقع دشوار از کمک دیگران بهره می‌گیرند، معمولاً بهتر با فشارهای طولانی‌مدت کنار می‌آیند. همچنین ارتباط میان خانواده‌هایی که تجربه‌های مشابه دارند، شکل‌گیری گروه‌های حمایتی، شبکه‌های اجتماعی و دسترسی به خدمات روان‌شناختی می‌تواند احساس انزوا را کاهش دهد. این همان چیزی است که در روان‌شناسی از آن با عنوان «تاب‌آوری جمعی» یاد می‌شود؛ توانایی یک گروه برای مراقبت از اعضای خود در شرایط دشوار.

در یک جمع‌بندی، وقتی سیاست وارد خانه می‌شود، تنها فرد فعال سیاسی تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد. هر عضو خانواده تجربه‌ای متفاوت از این وضعیت دارد؛ تجربه‌ای که می‌تواند با اضطراب، تعارض، فشار روانی، احساس ناامنی و فرسودگی همراه باشد، اما در عین حال ممکن است احساس معنا، همبستگی، مسئولیت‌پذیری و مقاومت را نیز در خود داشته باشد.

روان‌شناسی در جایگاه داوری درباره درستی یا نادرستی یک گرایش سیاسی قرار نمی‌گیرد، بلکه می‌کوشد پیامدهای انسانی آن را بهتر درک کند. توجه به سلامت روان خانواده‌های درگیر فعالیت سیاسی، نه مخالفت با کنش اجتماعی و سیاسی، بلکه تأکیدی بر این واقعیت است که هیچ جامعه پایداری بدون حفظ پیوندهای انسانی، مراقبت از کودکان و توجه به سلامت روان اعضای خود شکل نخواهد گرفت.

دکتر علی سرکوهی
روانشناس

سوگند- دختری که حق زندگی کردن از او گرفته شد

    سوگند صیادی؛ شانزده سال زندگی که به پایان رسید، اما پرسش‌هایش هنوز باقی است... سوگند صیادی فقط شانزده سال داشت؛ سنی که باید تمام دغدغه‌ه...