ماهیت و ساختار و رفتار مخالفان جمهوری اسلامی طی بیش از چهار دهه عمر این نظام ایدئولوژیک تغییراتی زیادی کرده و مناسبات این نظام با مخالفان خود را وارد فاز جدیدی کرده است.
ترکیب کلی معترضانی که بیش از ۳۰ روز است در خیابانها و مدارس و دانشگاههای برخی از شهرهای ایران مشغول سر دادن شعار علیه جمهوری اسلامی و ضرورت گذر از این نظام هستند، نمونه روشنی از این تغییر ماهوی است.
فصلنامه «جامعهشناسی سیاسی ایران» در یکی از تازهترین شمارههای خود تحقیقی با عنوان «بازشناسی مواجهه جمهوری اسلامی ایران و اپوزیسیون» منتشر و تلاش کرده تصویری کلان از ماهیت مخالفان قدیمی و جدید نظام مستقر در ایران ارائه کند.