در طول سهونیم دهه رهبری «علی خامنهای» بر ایران، پیشبینیها و تحلیلهای متعدد او در عرصههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، با نتایجی متفاوت مواجه شده و غلط از آب درآمده است. این گزارش، به ۹ مورد از این پیشبینیهای اشتباه رهبر جمهوری اسلامی پرداخته است.
***
پیشبینیهای خامنهای در جمهوری اسلامی بهطور عمومی مبنای عمل و تصمیمگیری نهادهای متعدد تحت رهبری او و البته دولت ایران است. بهطور مثال، یکی از این پیشبینیها، بیاثر کردن تحریمهای ایالات متحده با در پیش گرفتن سیاستی به نام «اقتصاد مقاومتی» بود، اما این سیاست که از زمان ریاستجمهوری «حسن روحانی» آغاز شد و در تمام دوره سه ساله ریاستجمهوری «ابراهیم رئیسی» هم ادامه پیدا کرد، اینک چنان به بنبست خورده که دیگر در سیاستهای رسمی از آن یاد نمیشود.
پیشبینیهای خامنهای هزینهسازی متعددی برای ایرانیان در ابعاد ملی و بینالمللی داشته و همچنان خسارتهای آن در زندگی روزمره شهروندان ایران محسوس است.
۱. فروپاشی نظامهای غربی و آمریکا
خامنهای بارها تاکید کرده که نظام سرمایهداری غرب، بهویژه ایالات متحده، بهدلیل مشکلات داخلی و سیاسی در آستانه فروپاشی است.
در یکی از این پیشبینیها که جمعبندی مواضع قبلی بود، خامنهای در شهریور۱۴۰۲ در تهران، اظهارات قبلی خود را هم یادآوری کرد: «گفتیم آمریکا در حال ضعیف شدن است، یا قدرتهای غربی، قدرتهای استکباری در حال ضعیف شدن هستند. این یک شعار نیست، این یک واقعیت است و حرفی است که خود آنها میزنند؛ خود آنها میگویند شاخصهای اقتدار آمریکا در دنیا رو به تنزّل است. مثل چه شاخصهایی؟ مثل اقتصاد؛ یکی از مهمترین شاخصهای اقتدار آمریکا اقتصاد قوی آمریکا بود که میگویند رو به تنزّل است.»
باوجود بحرانهای متعدد، آمریکا همچنان یک قدرت بزرگ اقتصادی و نظامی باقی مانده و هیچگونه نشانهای که بتوان آن را تعبیر به فروپاشی کرد، در آن مشاهده نمیشود. بااینهمه، خامنهای به پیشبینیهای خود درباره ایالات متحده ادامه داده است. یکی از این موارد، یک سال پیش از انتخابات سال ۱۴۰۳ آمریکا بود:
«بهنظر من یکی از نشانههای انحطاط آمریکا، بر سر کار آمدن کسانی مثل رییسجمهور فعلی و رییسجمهور قبلی است. یک کشور سیصد میلیونی، سیصد و خردهای میلیون، خودشان را میکُشند، یک رییسجمهور سر کار میآورند مثل ترامپ، که همه دنیا او را دیوانه دانستند؛ بعد او ساقط میشود، یکی میآید مثل این (جو بایدن) که حالا شما قضایای این را دیگر میدانید. این دلیل انحطاط یک ملّت است؛ این دلیل انحطاط یک تمدّن است.»
یک سال پساز این پیشبینی، «دونالد ترامپ» دوباره رییسجمهور آمریکا شده و شاخصها هم رشد اقتصادی ایالات متحده را نشان میدهند. واکنش بازارهای مالی هم به انتخاب مجدد ترامپ، مثبت بوده است.
برخی از پیشبینیهای خامنهای درباره آنچه او «افول آمریکا» میخواند، در اینجا قابل مشاهده است.
۲. نابودی اسراییل در آینده نزدیک
خامنهای پیشبینی کرده بود که اسراییل تا ۲۵ سال پس از سال ۱۳۹۴، یعنی در سال ۱۴۱۹ از بین خواهد رفت. او بارها این تاریخ ۲۵ ساله را تکرار کرده و ازجمله در سال ۱۳۹۷ گفت که «شما [صهیونیستها] ۲۵ سال آینده را نخواهید دید. انشاالله تا ۲۵ سال دیگر، به توفیق الهی و به فضل الهی چیزی به نام رژیم صهیونیستی در منطقه وجود نخواهد داشت.»
براساس اظهارات او، در شهرهای مختلف تابلوهای بزرگی در سطح خیابانها با عنوان «روزشمار نابودی اسراییل» طراحی و نصب شد و ازجمله شهرداری تهران، تابلوهای شمارش معکوس ۲۵ ساله در خیابانهای پایتخت تعبیه میکرد.
بااینحال، اسراییل نهتنها تضعیف نشده، بلکه با عادیسازی روابط با کشورهای عربی نظیر امارات متحده عربی و بحرین، موقعیت بینالمللی خود را به شیوه های مختلف تقویت کرده است.
پس از حمله ۱۵مهر حماس به اسراییل، این کشور طی یک سال اخیر با حملاتی که در داخل خاک سوریه، لبنان، ایران و البته جنگ بسیار وسیع و نابرابر در داخل نوار غزه، موفق شده گروههای شبهنظامی مخالف خود را تا حد بسیار چشمگیری ضعیف کند و خود را در موقعیت کامل برتر نظامی نگه دارد.
روزشمار نابودی اسراییل در ایران که بر مبنای پیشبینی خامنهای شکل گرفت، یکی از موارد استناد دولتهای اسراییل به ضد یهودی بودن حکومت ایران بوده است.
۳. نفت آمریکا تمام خواهد شد
خامنهای در نوروز ۱۳۹۱ در مشهد گفته بود که «کشورهای غربی از لحاظ منابع نفتی دچار مشکل شدهاند و روزبهروز مشکل آنها بیشتر خواهد شد. منابع نفتی کشورهای اروپایی و بهطورکلی کشورهای غربی، بعضی چهار سال دیگر تمام خواهد شد، بعضی شش سال دیگر تمام خواهد شد، بعضی ۹ سال دیگر تمام خواهد شد؛ لذا مجبورند از منابع غیر خودشان استفاده کنند. کشور آمریکا که امروز حدود سیوچند میلیارد بشکه نفت ذخیره دارد، طبق محاسباتی که کارشناسان کشورمان کردهاند -که آمارشان متکی به آمار خود آمریکاییها است- نفتش تا سال ۲۰۲۱، یعنی تا ۹ سال دیگر تمام خواهد شد.»
اینک بیشتر از یک دهه از پیشبینی خامنهای سپری شده است. برخلاف این پیشبینی، آمریکا با پیشرفتهای فناورانه در این صنعت، به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت در جهان تبدیل شده است. باوجود قطع صادرات نفت ایران به اروپا طی این مدت و کاهش صدور انرژی از سوی روسیه، کشورهای اروپایی کمبودی در این زمینه پیدا نکردند و پیشبینی خامنهای بهطور کامل غلط درآمد.
۴. خروج کامل آمریکا از خاورمیانه
خامنهای بارها گفته بود که آمریکا بهدلیل هزینههای بالا و فشارهای منطقهای مجبور به ترک خاورمیانه خواهد شد، اما باوجود خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان، پایگاههای نظامی و نفوذ آمریکا در منطقه همچنان حفظ شده است. در جریان حملات مستقیم ایران و اسراییل به خاک یکدیگر، آمریکا ضمن تقویت نیروی دریایی خود در منطقه با استفاده از پایگاههایی که در نزدیکی ایران در اختیار دارد، بهسرعت توان نظامی خود را تقویت کرد. درگیری میان حماس و اسراییل نهتنها پیشبینی خروج کامل آمریکا از خاورمیانه، یا آنطور که خامنهای علاقه دارد بگوید -غرب آسیا- را محقق نکرد، که به افزایش آن انجامیده است.
۵. بیاثر بودن تحریمها و موفقیت اقتصاد مقاومتی
خامنهای از سیاست «اقتصاد مقاومتی» بهعنوان راهحل مقابله با تحریمها یاد کرده بود و از دولت «محمود احمدینژاد» خواسته بود تا این سیاست را در پیش بگیرد. رفع تقریبا سریع تحریمهای بینالمللی علیه ایران با توافق اتمی برجام در سال ۱۳۹۴، اقتصادی مقاومتی را کنار گذاشت، اما پس از بازگشت تحریمهای آمریکا، خامنهای بار دیگر خواستار در پیش گرفتن این سیاست شد و راسا با تشکیل «قرارگاه اقتصاد مقاومتی»، معاون اول رییسجمهور را بهعنوان فرمانده آن منصوب کرد. این سازمانی که خامنهای با دخالت آشکار و مستقیم در امور دولتی تاسیس کرد، تاکنون هم ادامه داشته است.
باوجود تبلیغات فراوان، تاسیس سازمان و واگذار کردن بخشی از زمان دولت و مقامهای دولتی به تشکیل این قرارگاه، تحریمها اما اثرات شدیدی بر اقتصاد ایران گذاشته، تورم و کاهش ارزش پول ملی را تشدید کرده و سیاست اقتصاد مقاومتی نیز بهدلیل مشکلات ساختاری، به موفقیت نرسیده است.
خامنهای در سال جاری و در شروع کار دولت «مسعود پزشکیان» اذعان کرد که حکومت ایران دیگر «پول زیادی ندارد»، اما دیگر پیشبینی خود مبنیبر بیاثر کردن تحریم با اقتصاد مقاومتی را تکرار نکرد.
۶. دستیابی به توافق هستهای و شکاف در غرب
خامنهای گاهی احتمال دستیابی به توافق هستهای را پایین دانسته بود، اما برجام در سال ۱۳۹۴ میان ایران و قدرتهای جهانی ازجمله ایالات متحده امضا شد. هرچند آمریکا در سال اردیبهشت۱۳۹۷ از آن خارج شد، تحقق اولیه این توافق برخلاف پیشبینی او بود.
او پیش از خروج آمریکا از این توافق تهدید و پیشبینی کرده بود درصورتیکه ایالات متحده چنین تصمیمی را عملی کند، ایران «برجام را آتش خواهد زد»؛ که به معنی کنار گذاشتن کامل آن است. حکومت ایران اما این پیشبینی را هم محقق نکرد و جمهوری اسلامی ایران باوجود کنار گذاشتن اجرای مفاد اصلی برجام، به آن وفادار ماند.
۷. پایان نفوذ سیاسی دونالد ترامپ
خامنهای، دونالد ترامپ را فردی زوالپذیر خوانده بود و انتظار داشت سیاستهای او شکست بخورد. پس از پیروزی «جو بایدن» در انتخابات ۱۳۹۹ ریاستجمهوری گفته بود که ترامپ به «زبالهدان تاریخ» رفته است، ترامپ اما همچنان چهرهای بانفوذ در حزب جمهوریخواه باقی ماند و بار دیگر با پیروزی در انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۴۰۳، به کاخ سفید راه یافت.
۸. گسترش نفوذ ایران و تقویت محور مقاومت
خامنهای بر تقویت و گسترش نیروهای نیابتی و شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی که از آن با عنوان «محور مقاومت» یاد میکند، تاکید داشت. این سیاستها اما از مهر۱۴۰۲ با محدودیتهای جدی روبهرو شد، بهطوری که رهبران «حزبالله» لبنان، «حماس» و کادر اصلی فرماندهی این دو، طی یک سال در عملیاتهای نظامی اسراییل کشته شدند.
ترور «اسماعیل هنیه»، رهبر وقت حماس، در تهران صورت گرفت. کشورهای عربی نظیر امارات و بحرین روابط خود را با اسراییل در سالهای اخیر عادیسازی کرده و فاصلهشان را با ایران افزایش دادهاند. با بازگشت مجدد ترامپ به ریاستجمهوری آمریکا، پیشبینی میشود که طراح «پیمان ابراهیم» که موجب برقراری رابطه سیاسی برخی از کشورهای مسلمان با اسراییل شد، مجدد این سیاست خود را از سر بگیرد که وضعیتی کاملا در جهت مخالف پیشبینی خامنهای است.
۹.حل مساله حجاب اجباری و پذیرش عمومی آن
خامنهای پیشبینی کرده بود مخالفت با حجاب اجباری پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» ادامه پیدا نکند و حکومت موفق شود حجاب اجباری را بهعنوان هنجار اجتماعی مجددا تثبت کند.
او این موضوع را چند بار در سخنرانیهای خود تکرار کرده و حتی گفته بود که کنار گذاشتن حجاب اجباری، «حرام سیاسی» است. اعتراضات گسترده اما، ازجمله کمپینهای مدنی نظیر «دختران خیابان انقلاب» و حوادث پس از کشته شدن «مهسا (ژینا) امینی» در زمان بازداشت توسط گشت ارشاد، نشان دادند که بخش قابلتوجهی از جامعه این الزام را نمیپذیرد و برخلاف پیشبینی خامنهای، زنان بیحجاب در سطح شهرها، خصوصا تهران، بهوضوح بیشتر شده است.
پیشبینیهای نادرست، پرسشهای جدی درباره اعتبار تحلیلهای رهبر جمهوری اسلامی ایران حتی در بین طرفداران او ایجاد کرده و نشاندهنده فاصله میان برخی از انتظارات او و واقعیتهای موجود در ایران و جهان است. حکمرانی او براساس این دیدگاه، وضعیتی در ایران ایجاد کرده است که به گفته برخی از جامعهشناسان، وضعیت اجتماعی را در آستانه فروپاشی و به تعبیر اقتصاددان، ایران در عمق ابربحرانهای غیرقابل حل مانند بحران آب، آلودگی، ناترازی شدید انرژی و البته پیری جمعیت و سالخورده شدن ایران قرار داده است.
